Tuchtrecht en Wkkgz

 

Klacht eerst via de Wkkgz: wat betekent dat voor de toekomst?

Eind november 2025 verscheen het eindrapport van de Evaluatie Wet tuchtrecht en BIG, uitgevoerd in opdracht van ZonMw.
Daarin is gekeken naar de werking van de wetswijziging uit 2019. Een van de conclusies is dat het vertrouwen in het tuchtrecht onder druk staat.
Het rapport beschrijft twee mogelijke toekomstscenario’s voor het tuchtrecht.

Tegen deze achtergrond verscheen onlangs in Medisch Contact het artikel ‘De bijwerkingen zijn nu sterker dan het middel’.
Daarin pleiten KNMG en V&VN ervoor klachten eerst via de Wkkgz-klachtenprocedure te behandelen en het tuchtrecht vooral te gebruiken
voor ernstiger zaken.

VWS heeft de VKiG gevraagd te reageren op twee aanbevelingen over de Wkkgz. Wij hebben daarvoor leden gevraagd naar hun ervaringen
en naar de vraag in hoeverre deze werkwijze al praktijk is.

De negen reacties uit de ziekenhuiszorg, gehandicaptenzorg en huisartsenzorg geven geen definitief beeld. Ze laten wel zien dat de klachtenfunctionaris
in de praktijk vaak de plek is waar een klacht wordt verhelderd en besproken en waar verschillende vervolgroutes in beeld komen.

Van klacht naar de juiste route

In veel organisaties komen klachten eerst bij de klachtenfunctionaris terecht. Een ziekenhuiscollega schrijft dat het grootste deel van de klachten eerst bij
haar en haar collega binnenkomt en daarmee volgens de Wkkgz wordt behandeld. Een collega uit de gehandicaptenzorg kent geen situatie waarin een klager rechtstreeks naar het tuchtcollege is gegaan. Ook bij een andere ziekenhuiscollega worden klachten vrijwel altijd eerst via de klachtenfunctionaris opgepakt.

Tegelijkertijd laten de reacties zien dat klagers soms ook het tuchtrecht gebruiken zonder precies te weten wat een tuchtprocedure kan opleveren.
Soms wordt ermee gedreigd om een klacht kracht bij te zetten. Soms volgt een tuchtklacht nadat een intern traject is doorlopen. En soms wordt pas tijdens gesprekken duidelijk wat de klager wil bereiken.

Daar ligt een rol voor de klachtenfunctionaris. Verschillende leden beschrijven hoe zij samen met de klager de klacht verhelderen: wat zijn de feiten
en wat zijn de verwijten? Andere leden zien dat klagers vooral gehoord willen worden, uitleg willen krijgen of hun ervaring met de zorgverlener willen bespreken.

Dat roept de vraag op:

Als het tuchtrecht zich in de toekomst meer gaat richten op ernstige zaken, moet de Wkkgz-klachtenprocedure dan nadrukkelijker de plek worden waar klachten worden verhelderd, besproken en benut voor verbetering?

Wie bepaalt welke route passend is?

De leden zijn duidelijk over één punt: de klachtenfunctionaris moet onafhankelijk blijven. De klager bepaalt uiteindelijk zelf of hij of zij een tuchtprocedure wil starten. De taak van de klachtenfunctionaris is informatie geven over de verschillende mogelijkheden.

Daarmee ontstaat de vraag:
Hoe zorgen we ervoor dat een klager een geïnformeerde keuze kan maken, zonder dat de klachtenfunctionaris een ‘poortwachter’ van het tuchtrecht wordt?

En: Kunnen de verschillende klachtwegen – klachtenfunctionaris, geschillencommissie, aansprakelijkheid en tuchtrecht – beter op elkaar aansluiten?

Een lid opperde bijvoorbeeld of het tuchtcollege een klacht die nog niet via de interne klachtenprocedure is behandeld, onder omstandigheden zou kunnen terugverwijzen naar de klachtenfunctionaris.

Wat gebeurt er met het leren van klachten?

Hier raakt het debat over het tuchtrecht aan de Wkkgz. De evaluatie van het tuchtrecht constateert dat de wetswijziging van 2019 niet duidelijk heeft geleid
tot meer leren van tuchtprocedures. De onderzoekers schetsen daarom onder meer een scenario waarin het tuchtrecht zich vooral richt op ernstige klachten
en het leren en verbeteren meer bij zorgorganisaties komt te liggen.

Als dat gebeurt, wordt het belangrijker om te kijken hoe de klachten die via de Wkkgz binnenkomen, kunnen bijdragen aan leren en verbeteren.

Ook bij de evaluatie van de Wkkgz is vastgesteld dat de mogelijkheid om van klachten te leren nog onvoldoende wordt benut.
Daarmee komt de positie van de klachtenfunctionaris opnieuw in beeld.

Wat betekent dit voor de klachtenfunctionaris?

Als het tuchtrecht verandert, kan dat gevolgen hebben voor de rol van de klachtenfunctionaris. Voor ons als VKiG roept dat onder meer de volgende vragen op:

• Moet de rol van de klachtenfunctionaris binnen de Wkkgz worden versterkt of verduidelijkt?

• Hoe voorkomen we dat de klachtenfunctionaris een poortwachter van het tuchtrecht wordt?

• Hoe zorgen we voor een goede verbinding tussen klachtopvang, geschillenbeslechting en tuchtrecht?

• Wie is verantwoordelijk voor het leren van klachten als het tuchtrecht zich meer op ernstige zaken richt?

• Welke betekenis krijgen de ervaringen van klachtenfunctionarissen bij de verdere ontwikkeling van wet- en regelgeving?

De negen reacties laten zien dat de vraag verder gaat dan de route waarlangs een klacht wordt behandeld.
Het gaat ook om wat er met klachten gebeurt: voor de klager, voor de zorgverlener en voor de kwaliteit van de zorg.

Daarover willen we als VKiG het gesprek blijven voeren. Wil je meedoen met de discussie?
Klik hier: Klachten eerst via de Wkkgz

Met collegiale groet,

Het bestuur van VKiG